O autorze
Jak będzie wyglądało życie trzeciej generacji? Czy stawimy czoła największym wyzwaniom cywilizacyjnym: rosnącej liczbie ludności na świecie, starzeniu się społeczeństw i potrzebie bardziej wydajnego, zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych?

#Życie 3.0 to blog firmy Bayer, w którym mówimy o tym, jak nauka otwiera drogę do lepszego życia.

„Science For A Better Life” - życie może być lepsze.

Znasz je z reklam, wiesz, że są pożyteczne. Czym są probiotyki i jak je wybierać?

Probiotyków na rynku jest mnóstwo. Jak wybrać odpowiedni?
Probiotyków na rynku jest mnóstwo. Jak wybrać odpowiedni? Fot. 123rf.com / illustrator
Jest ich 38 bilionów, ważą około 200 g. Bakterie w naszym organizmie, bo o nich mowa, na co dzień odpowiadają między innymi za dojrzewanie układu odpornościowego, trawienie węglowodanów czy też regulację pracy przewodu pokarmowego. Dobroczynna działalność naszych własnych bakterii na rzecz organizmu może jednak zostać zaburzona. Winowajcami są często antybiotyki czy też bakterie chorobotwórcze i wirusy. W odbudowie mikroflory bakteryjnej pomóc mogą probiotyki.(1, 6)

Czym jest probiotyk?
Zgodnie z ustaleniami FAO oraz WHO, probiotyki to żywe mikroorganizmy, które w odpowiednich ilościach korzystnie wpływają na nasze zdrowie.(2)

Na liście żywych kultur bakterii, rekomendowanej przez FAO, znajdują się między innymi bakterie produkujące kwas mlekowy z rodzaju Lactobacillus (np. L. acidophilus, L. casei, L. reuteri. L. rhamnosus) i Bifidobacterium (B. animalis, B. breve), a także drożdżaki: Saccharomyces boulardii. (3)

Odpowiedzi na pytanie, dlaczego spożywanie produktów wzbogaconych o bakterie miałoby poprawić stan naszego zdrowia należy szukać w… Bułgarii. To tam zawędrował rosyjski mikrobiolog - Ilja Miecznikow zadziwiony długowiecznością żyjących tam chłopów. Przyszły Noblista postawił tezę, że przyczyna nie leży ani w szczęśliwej wygranej na genetycznej loterii, ani zbawiennych właściwościach klimatycznych. Bułgarzy z rejonu, który badał Miecznikow, spożywali spore ilości kumysu - kefiru z końskiego mleka, zawierającego szczepy bakterii Lactobacilius.(4)

Późniejsze badania wykazały, że bakterie, właśnie takie jak Lactobacilius, przyczyniają się do utrzymania w naszych jelitach korzystnego stanu równowagi zwanego eubiozą. 90 proc. bakterii, obecnych w przewodzie pokarmowym, stanowią bakterie kwasu mlekowego, mające działanie korzystne. Pozostałe 10 proc. to dopuszczalny odsetek bakterii i grzybów, które mogą mieć potencjalnie niekorzystny wpływ na nasz organizm. Jeśli jednak ich liczba utrzymuje się na wspomnianym wcześniej poziomie, nie muszą być one zagrożeniem dla zdrowia.(5)


Problem zaczyna się, kiedy “złe bakterie” zaczynają się namnażać. Przyczyn ich wzmożonego rozwoju może być kilka. Eubiozę zaburza wysoki poziom stresu, niewłaściwa dieta czy antybiotykoterapia.(5)

Wahań w równowadze mikroflory jelitowej nie powinniśmy lekceważyć. Jej zaburzenia odbijają się na stanie zdrowia osób w każdym wieku, choćby dlatego, że bakterie przewodu pokarmowego wspomagają trawienie węglowodanów, zwiększają przyswajalność wapnia, żelaza, magnezu, sodu i potasu, a także biorą udział w syntezie witamin między innymi z grup K i B. Niedobór dobroczynnych bakterii może być jednak szczególnie dotkliwy w przypadku dzieci, ponieważ organizmy te pełnią znaczącą rolę w dojrzewaniu układu odpornościowego.(6 - 10)

W sytuacjach, kiedy zaistnieje więc potrzeba odbudowania mikroflory jelitowej powinniśmy sięgnąć po preparaty, zawierające żywe kultury bakterii. Wyboru należy jednak dokonać rozważnie, bo probiotyk probiotykowi nierówny.

Jogurt czy preparat z żywymi kulturami bakterii?
Produktów mlecznych, nawet tych oznaczanych przez producentów jako “probiotyki”, nie należy traktować jednakowo jak preparaty, które zawierają szczepy żywych kultur bakterii i są dostępne w aptekach. Brakuje bowiem wiarygodnych badań, które niezbicie dowodziłyby, że bakterie zawarte w jogurtach są w stanie skutecznie łagodzić efekty, na przykład stosowania antybiotyków. (11)

Jeśli probiotyk rzeczywiście ma spełniać swoją medyczną funkcję, trzeba go dobrać bardzo dokładnie i odpowiednio do indywidualnych potrzeb. Kryteria te najlepiej spełniają preparaty z żywymi kulturami bakterii, pod warunkiem, że zawierają tylko te szczepy, których pozytywne działanie na organizm, zmagający się z chorobą, zostały naukowo udokumentowane.

W kontekście probiotyków należy dodatkowo przyswoić sobie termin “szczepozależność”. Jest to zjawisko, które sprawia, że tylko określony szczep bakterii poradzi sobie w określonej sytuacji klinicznej. Inaczej mówiąc: pewne szczepy probiotyków skutecznie wspomogą nas przy antybiotykoterapii, ale na przykład w profilaktyce biegunki szpitalnej już niekoniecznie. Szczep bakterii ma więc kluczowe znaczenie i nim powinno się kierować dokonując zakupu preparatu zawierającego żywe kultury bakterii. Należy też zawsze wybierać produkty z prawidłowo opisanym składem bakteryjnym.(11, 2)

Jak wybrać właściwy preparat z żywymi kulturami bakterii?
Chcąc mieć pewność, że mamy do czynienia z preparatem, który ma w składzie żywe kultury bakterii o potwierdzonej klinicznie skuteczności, szukajmy w opisie trzech elementów: rodzaju, gatunku i szczepu. Przykładowo: Lactobacillus (rodzaj) rhamnosus (gatunek) GG (szczep). Ważna jest również ilość bakterii zawartych w jednostce danego preparatu.

Jednym z najbardziej znanych i najlepiej przebadanych szczepów żywych kultur bakterii jest Lactobacillus rhamnosus GG (LGG). Scharakteryzowany już w latach 80. LGG, nazwę wziął od nazwisk swoich odkrywców: Scherwooda Gorbacha i Barry’ego Goldina. Popularność tego konkretnego szczepu wynika z jego odporności na działanie soku żołądkowego i kwasów żółciowych (które mogłyby wpłynąć na skuteczność działania probiotyku) oraz lepszej, niż w innych szczepach Lactobacillus, adhezji do komórek nabłonkowych. Dodatkowo LGG posiada zdolność kolonizacji w przewodzie pokarmowym - utrzymuje się w nim przez 7 dni po tym, jak przestaniemy go przyjmować oraz wytwarza substancje o działaniu przeciwbakteryjnym.(12,13)

Referencje:
1. Sender R. i wsp. Probiotic bacterial and fungal strains: claims with evidence. Dis Dig 2016; 34:251-259

2. Food Safety and Quality: Probiotics, FAO, http://www.fao.org/food/food-safety-quality/a-z-index/probiotics/en/

3. Fijan, S. Microorganisms with Claimed Probiotic Properties: An Overview of Recent Literature; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4053917/

4. Ksiądzyna, D. Probiotyki. http://www.medonet.pl/leki-od-a-do-z/odpornosc,probiotyki,artykul,1580690.html

5. Ignyś I., Piątkowska P., Cichy W. Probiotyki i prebiotyki w żywieniu i leczeniu dzieci.; Wnęk, D. Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki. https://dieta.mp.pl/zasady/142829,probiotyki-prebiotyki-i-synbiotyki

6. Krakowiak O. i wsp. Mikroflora przewodu pokarmowego człowieka – znaczenie, rozwój, modyfikacje. Postępy Fitoterapii 2015; 3: 193–200.

7. Mojka K. Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje. Probl Hig Epidemiol2014, 95: 541–549.

8. Jaiswal K. The Digestive System. W: The Big Picture: Medical Biochemistry. Janson L.W.,Tischler M.E. (red.). McGraw-Hill, New York 2012. Dostępne na: http://accessmedicine mhmedical.com/content.aspx?bookid=397&Sectionid=39898618 (dostęp: 08.06.2015).

9. Gałęcka M. i wsp. Kształtowanie się mikrobioty jelitowej u niemowląt warunkiem zachowania zdrowia. Standardy Medyczne/Pediatria 2016; 13: 359–367.

10. Górska S. Bakterie probiotyczne w przewodzie pokarmowym człowieka jako czynnik stymulujący układ odpornościowy. Postępy Hig Med Dosw (online) 2009; 63: 653–667.

11. Szajewska, H., Zapytaj eksperta. Probiotyki, http://www.mp.pl/artykuly/36953,zapytaj-eksperta-probiotyki

12. Szajewska H. Lactobacillus GG – aktualne dane naukowe. Standardy Medyczne, 2015; 12 (4).

13. Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Health Organization. Guidelines for the Evaluation of Probiotics in Food. Report of a Joint FAO/WHO Working Group. London Ontario. Canada April 30 and May 1, 2002.

L.PL.MKT.04.2018.6413